تاریخچه صرافی

   صرافی در لغت به معنای داد و ستد انواع پول است. پیدایش آن به عنوان یک حرفه را می توان ناشی از نیاز مردم به تعیین وصحت وزن و عیار مسکوکات گوناگونی دانست که در قرون پیشین رواج داشتند و ناآگاهی از وزن و عیار صحیح آنها می توانست زیان بار باشد.

   از هنگامى كه در داد و ستد، پول جاى معامله پاياپاى را گرفت و واحدهاى گوناگون پول در جوامع بشرى به وجود آمد، سنجش عيار سكه ها و تبديل آن به پول هاى ديگر، خود رفته رفته به صورت حرفه گروهى از مردم در آمد.

   در كنار تبديل پول ها به يكديگر، نياز به نقل و انتقال پول به نقاط ديگر از وظايف صرافان شد. زيرا حمل نقدينگى از جايى به جايى ديگر، همراه با خطر بود.

   این حرفه از قدیم در ایران رواج داشت ولی از قرن نوزدهم، همزمان با رشد تجارت داخلی وخارجی، رونق وگسترش بیشتری یافت به طوری که تا پیش از پیدایش بانکداری در ایران صرافان نه تنها در بیشتر شهرهای ایران نمایندگی داشتند ودر تقریباً در سراسر کشور فعالیت می کردند، بلکه حوزه فعالیت های خود را به بازارهای بین المللی (بغداد، هند و روسیه) نیز تعمیم داده بودند.

   اسناد تاريخى نشان مى دهد كه صرافان بابلى در ١٠٠٠ تا ١٥٠٠ سال پيش از ميلاد مسيح، حوالجات مشتريان خود را از مصر تا هند، به خوبى انجام مى دادند و بازرگانان را از حمل نقدينگى آسوده مى ساختند.

   در اروپاى قرون وسطى، صرافان در بازارهاى مكاره بر روى نيمكت هاى خود، كار تبديل پول هاى گوناگون را انجام مى دادند و واژه ی «بنكو»، «بانكو» و «بانك» كه به معنى «نيمكت» بود، رفته رفته به معناى شغل صرافان در زبان هاى اروپائى جاى خود را باز كرد. بانك هاى كنونى نيز در حقيقت شكل پيشرفته تر و كامل تر عمليات صرافى قرون وسطى است.

   در ايران نيز در دوره ء هخامنشى كار صرافان رونق بسيار بسزايى داشت. در طول تاريخ صرافان جدى، همواره به امانت دارى مشهور و در ميان مردم از احترام ويژه اى برخوردار بوده اند.

   هم زمان با تکامل این حرفه، تخصص و تقسیم کار نیز میان صرافان نمایان شد به نحوی که بعضی صرفاً به مبادله پول می پرداختند، عده ای با عملیات کارگشایی در مقابل وثیقه وام می دادند، و گروهی نیز بروات را تنزیل می کردند و در زمینه معامله اوراق تجاری فعال بودند. فعالیت صرافان بر دو رکن یعنی برات و بیجک مبتنی بود.

   هر تاجر با صراف خود کار می کرد و برات های وعده داری بر عهده او صادر می کرد که نزد همان صراف قابل تنزیل بود. افزون بر این، تمامی نقل و انتقالات پولی میان شهرهای ایران یا خارج به دست صرافان انجام می شد.

   صرافی در ایران به رغم تکامل خود دراواخر قرن نوزدهم، با رقابت شدید بانک استقراضی روس و بانک شاهنشاهی ایران، که علاوه بر آشنایی با فنون جدید بانکداری با حمایت دولت های روسیه، انگلستان و ایران نیز برخوردار بودند روبرو شد. در سالهای بعد بسیاری از صرافان به ورشکستگی کشانده شدند و دیگر هیچگاه نتوانستند نقش پیشین خود را باز یابند. طی چند دهه ی اخیر صرافان بیشتر در زمینه داد وستد مسکوکات طلا و نقره و ارزهای خارجی، و به طور محدود در زمینه اعطای وام های کوچک، فعالیت داشته اند.